Guus Disselkoen: de anti-souverein
In de negende aflevering van de podcast Vechten tegen het systeem, van journalisten Jacky de Vries en Loïs Iglesias,ontmoeten ze Guus Disselkoen. De inwoner van Breda geldt als een van de felste critici van de soevereinen: mensen die zich afkeren van de overheid en zich autonoom verklaren. Waar eerdere afleveringen vooral soevereinen zelf aan het woord lieten, is dit gesprek een belangrijk tegengeluid.
Wie is Guus Disselkoen?
Guus Disselkoen noemt zichzelf een “autonomen-watcher”. Zijn fascinatie voor de beweging ontstond tijdens de coronapandemie, toen hij op sociale media stuitte op accounts met de toevoeging VDF – Van de Familie, een herkenningsteken van soevereinen. Wat begon als nieuwsgierigheid, groeide uit tot een intensief onderzoek.
Hij ontdekte hoe websites voorbeeldbrieven en documenten aanboden waarmee mensen zich zogenaamd los konden maken van de staat. Soms gratis, vaak tegen betaling. Daarbij kwamen ook dubieuze artikelen in beeld, zoals diplomatieke paspoorten of bordjes waarmee een woning tot ‘ambassade’ werd uitgeroepen. “Het is grotendeels onzin,” stelt hij, “maar er wordt wel geld mee verdiend.”
Van fascinatie naar zorg
Aanvankelijk vond Disselkoen de beweging vooral curieus. Maar gaandeweg zag hij de schaduwkanten. In rapporten van de AIVD werd al gewezen op radicalisering en de stap naar geweld. Ook in Nederland zijn inmiddels mensen opgepakt die wapens in huis hadden en plannen beraamden tegen bestuurders.
Volgens Disselkoen schuilt het gevaar in de kleine kern van aanjagers die anderen meeslepen. Hij ziet hoe groepen gesloten worden, hoe complottheorieën kritiekloos gedeeld worden, en hoe instanties overspoeld raken door onnavolgbare brieven. Rechtbanken en deurwaarders moeten extra personeel inzetten om met de stroom aan juridische nepschrijfsels om te gaan.
De souvereinen zijn gevaarlijker dan je denk
Een schrijnend voorbeeld dat hij noemt, is een Amsterdamse vrouw die weigerde haar huurverhoging te betalen omdat dat volgens haar contractueel niet zou hoeven. Ze werd uiteindelijk uit huis gezet en verloor haar instrumenten – een harp en een erfstuk van een piano – die op straat belandden. “Het trieste is dat ze er niets van geleerd heeft,” zegt Disselkoen. “Ze blijft vasthouden aan haar gelijk.”
Succesjes en zelfbedrog
Toch erkennen Jack en Loïs dat sommige soevereinen hen eerder vertelden dat ze succes boekten: geen belastingen of energierekeningen meer betalen. Disselkoen nuanceert dat. Vaak gaat het volgens hem om uitstel, niet om echte overwinning. Een deurwaarder legt een zaak tijdelijk op de stapel, of een energiebedrijf besluit een contract te beëindigen. “Dan denken ze gewonnen te hebben, maar uiteindelijk halen instanties hun geld toch wel binnen,” legt hij uit.
Dit schijnsucces wordt in Telegramgroepen breed uitgemeten, waardoor anderen hetzelfde proberen. Het voedt volgens Disselkoen een gevaarlijke illusie: dat het systeem te slim af te zijn is.
“Ze geloven blind in hun eigen waarheid”
Een ander punt van zorg is de geslotenheid van de groepen. Disselkoen schetst hoe binnen de community alles wat iemand zegt meteen voor waar wordt aangenomen. Kritische geluiden worden geweerd, wetenschap en feiten genegeerd. “Ze zijn overtuigd van hun eigen gelijk,” zegt hij. “Een ander beeld bestaat niet.”
Voor hem zijn het vooral mensen die zich slachtoffer voelen – van de overheid, van jeugdzorg, of van financiële problemen. De beweging belooft hen een uitweg, maar die leidt vaak juist dieper de problemen in.
Discussie: vertrouwen in overheid
Jack en Loïs herkennen veel in de analyse van Disselkoen, maar zetten vraagtekens bij zijn rotsvaste vertrouwen in de overheid en de democratie. Waar Guus stelt dat wetgeving voldoende bescherming biedt tegen misbruik – bijvoorbeeld bij de invoering van digitaal geld (CBDC) – zijn de makers kritischer. Ze wijzen op de lessen van de Tweede Wereldoorlog, waarin wetten ook misbruikt konden worden.
“Daar raakten we hem een beetje kwijt,” zegt Loïs in de aflevering. “Wij begrijpen dat wantrouwen richting de overheid juist heel goed.” Jack vult aan: “Veel kritiek van soevereinen is kort door de bocht, maar blind vertrouwen in de overheid is dat ook.”
Wat moet er gebeuren?
Volgens Disselkoen ligt de oplossing bij de politiek. Wetgeving moet worden aangepast zodat misleidende praktijken, zoals het verkopen van valse documenten, wel strafbaar worden. Tegelijkertijd pleit hij voor meer luisteren naar burgers. “Het vertrouwen in de overheid daalt al sinds de Tweede Wereldoorlog,” zegt hij. “En het lijkt wel of politici er weinig aan doen om dat vertrouwen terug te winnen.”
Zijn meest radicale suggestie klinkt bijna ironisch: geef soevereinen een stuk land en laat ze daar hun eigen regels maken. “Dan komen ze er vanzelf achter dat het niet werkt,” zegt hij met een glimlach.
Conclusie
Aflevering 9 van Vechten tegen het systeem biedt een scherpe spiegel. Waar eerdere afleveringen vooral de stemmen van soevereinen zelf lieten horen, komt hier een uitgesproken criticus aan het woord. Disselkoen ziet gevaar, misleiding en zelfbedrog, maar ook de taak voor de politiek om vertrouwen te herstellen.
Jack en Loïs erkennen de zorgen van Disselkoen, maar wijzen erop dat niet elke soeverein een extremist is. Daarmee laat de podcast opnieuw zien wat haar kracht is: ruimte voor verschillende perspectieven, zonder eenduidig oordeel.
In de podcastreeks vechten tegen het systeem laten Loïs en Jack souvereinen en autonomen aan het woord en praten ze ook met deskundigen. Wat zijn hun ideeën, waarom keren ze zich af tegen het systeem. De podcast is ook een persoonlijke zoektocht naar de grenzen van hun eigen vrijheid.
Luister hier naar aflevering 9: